Chuyện chọn nghề đã lại xôn xao trong những diễn đàn bàn về kì thi đại học sắp tới. Bên cạnh những bạn trẻ đã có sự hướng nghiệp rõ ràng về công việc trong tương lai thì vẫn còn có nhiều người đang rơi vào những ảo tưởng đáng sợ…  

               1, Chọn nghề danh giá

Xem ra giới trẻ ngày nay cũng đã ít mặn mà với những nghề không mấy có tiếng vang. Một thực tế nhãn tiền đã hiện ra: giới trẻ đang ảo tưởng trong việc chọn nghề, ồ ạt chạy theo những nghể thời thượng, dễ kiếm tiền. Những nghề bị coi là không mấy danh giá đều lâm vào cảnh ế ẩm do…bị từ chối.

      Đã qua lâu rồi thời kì người ta đua nhau theo học sư phạm. Vẫn thuộc khối trường có đầu vào “khó chơi” song giờ đây, khi làm hồ sơ, câu tuyên ngôn “bỏ qua sư phạm” vẫn được nhiều người hưởng ứng. Lí do thật đơn giản: nghề sư phạm đồng nghĩa với công việc đơn điệu và hơn thế là…nghèo. Số học sinh nông thôn đành lựa chọn vì nó thuộc khối ngành “trợ cấp” của nhà nước.

      Câu “nhất y nhì dược” xem ra vẫn được coi là phương châm chọn nghề của giới trẻ. Không chỉ dễ kiếm việc làm (do tình trạng thiếu đội ngũ y bác sĩ đang diễn ra ở hầu khắp các bệnh viện) mà nghề y còn đang được liệt vào hạng “hái ra tiền” khi mà người ta truyền nhau thông tin ngày càng có nhiều bác sĩ đóng thuế thu nhập với con số không hề nhỏ.

      Năm 2005, khi danh mục 10 nghề “hot” nhất thế giới được công bố, trong đó 4 nghề danh giá hàng đầu thuộc về ngành công nghệ IT, lập tức một số trường mạnh về công nghệ thông tin: Đại học Bách Khoa, Đại học Công nghệ…có lượng hồ sơ tăng lên đột biến. Và cũng thật dễ hiểu khi điểm cho khối ngành này luôn cao ngất ngưởng.

      Năm 2007, khi Việt Nam bước vào “cơn sốt chứng khoán chưa từng có” thì giới trẻ cũng đã bắt đầu âm ỉ khởi động giấc mơ tỉ phú. Chưa bao giờ người ta thấy giới trẻ quan tâm tới chứng khoán, ngân hàng như lúc này. Không chỉ là việc những “sĩ tử” chuẩn bị “vượt vũ môn” mơ ước trở thành sinh viên khối ngành này mà ngay đến những người đã tốt nghiệp chuyên môn khác cũng chọn chứng khoán như một nghề tay trái. Các trường đào tạo chuyên ngành chứng khoán cũng vì thế mà có một năm chiêu sinh vất vả.

         Rõ ràng đã có sự khủng hoảng trong nhận thức về nghề nghiệp của một bộ phận giới trẻ. Ban tư vấn mùa thi của Bộ Giáo dục và đào tạo đã nhận được những câu hỏi rất thiếu định hướng của các bạn trẻ như: “Cháu định nộp hồ sơ vào hai trường X, Y nhưng không biết trường nào có “tiếng” hơn?”. Hay là “ Cháu sức học bình thường, chỉ thi đậu cỡ trường nhỏ thôi. Nhưng nghe nói học những trường như thế, sau ra trường lương thấp lắm. Vậy thì cháu có nên thi không?”. Thậm chí còn có những câu hỏi kiểu như “bây giờ cháu phải thi trường nào để có thể kiếm được nhiều tiền?” thực sự làm cho Ban tư vấn phải đau đầu.

       Theo như dự đoán, nhóm nghề hot của năm 2008 này sẽ vẫn thuộc về những ngành công nghệ thông tin, điện tử viễn thông, y dược, tài chính, ngân hàng, du lịch, khách sạn…Thế nhưng, học nghề “danh giá” liệu có tránh khỏi nguy cơ thất nghiệp? Xin trả lời ngay rằng, không thể có một thứ bằng cấp nào có thể đảm bảo chắc chắn rằng bạn sẽ không thất nghiệp sau khi ra trường. Năng lực thực sự mới là cái khiến bạn không thất nghiệp chứ không phải là cái mác trường “danh giá”. Hơn nữa những nghề được coi là “danh giá” đều có điểm đầu vào rất cao. Nếu không đủ tự tin về sức học của mình thì đừng có bạn trẻ nào có tư tưởng “cứ thử liều một phen”. Liều một lần để rồi chậm một năm thì không nên chút nào.

    Xu hướng chọn nghề theo “mốt” của giới trẻ hiện nay một mặt được các chuyên gia cho là hành động tích cực, là dấu hiệu cho thấy nhu cầu chọn nghề đã gắn với thực tế nền kinh tế thị trường.Thế nhưng cũng sẽ rất tai hại nếu như căn cứ để chọn nghề chỉ là nghề đó có “thời thượng” hay không? Bởi lẽ niềm đam mê và năng lực thực sự của mỗi người mới là yếu tố quyết định.  

                             2, Cứ làm rồi sẽ thích

Nhiều bạn trẻ hiện nay rất thiếu định hướng về nghề nghiệp cho mình. Họ mơ hồ về năng lực bản thân và mơ hồ cả về tương lai. Khi lựa chọn, nhiều người dễ dãi tới mức “ thôi thì trường nào cũng được, sau này ra trường, cứ làm rồi sẽ thích”. Nhiều người lí giải việc chọn nghề của mình rất hài hước “ thấy tên trường hay hay thì đăng kí, lúc ấy cũng chẳng hiểu, học cái đó sau ra làm gì”. Cuối cùng vào trường được một thời gian thì bắt đầu chán nản, muốn bỏ cuộc. Có người “rẽ ngang” bằng cách chạy sang trường khác, bỏ phí quảng thời gian đã đầu tư cho cái nghề chẳng có định hướng gì. Có người kiên trì, học cho xong, cốt lấy tấm bằng rồi tính sau. Có thể cũng chẳng bao giờ sử dụng tới giá trị của tấm bằng đó, lại bỏ vào khung treo, như một vật trang trí trong nhà.

     Có nhiều bạn trẻ chọn nghề hoàn toàn theo ý muốn của cha mẹ. Ừ, thì đó là sự lựa chọn chắc chắn nhất, chỉ việc đi học, phía trước đã trải đầy hoa hồng. Nhưng rồi cũng lại “giữa đường đứt gánh” khi một lúc nào đó, ngồi suy nghĩ nghiêm túc, họ mới bất chợt nhận ra, đâu mới là con đường cần phải đi. Lúc ấy cũng đã là quá muộn.

      Hệ quả tất yếu của việc chọn nghề thiếu định hướng, nhiều ảo tưởng là sản sinh ra những người bằng cấp đầy mình (dĩ nhiên đó đều là bằng thật) mà vẫn ế việc. Tại sao? Vì đó là những người chỉ biết học mà không biết làm mà học cũng nửa vời theo cách “ chẳng biết sau này làm gì nhưng cứ học đã”.  Có cô bạn cũng học báo chí cùng tôi, bảo: “tớ chọn trường này ngẫu nhiên lắm, không yêu gì đâu, cũng chẳng hiểu gì về nghề, chỉ vô tình xem thấy tên trường cũng “oai oai”, thế là chọn”. Lúc đầu vẫn cứ tưởng, học hết 4 năm thì thể nào cũng yêu nghề thôi. Nhưng đến bây giờ, được ba năm rồi, hỏi ra trường về đâu, cô bạn lắc đầu chán nản: “chắc không làm báo đâu, càng học lại càng thấy mình không có “duyên”, cố chỉ mệt”. Không biết còn một năm nữa, thời gian ấy có đủ để cô bạn hiểu và tìm thấy tình yêu ở cái nghề đã vất vả đầu tư 3 năm này rồi không?

    Giới trẻ hiện nay đang chờ được định hướng mà quên mất rằng chính họ phải tự mình định hướng cho tương lai. Đừng ảo tưởng về năng lực bản thân, đừng ảo tưởng về danh vọng mà nghề nghiệp mang lại…Đừng bao giờ hỏi “ta sẽ thi trường gì?” mà phải hỏi “ta sẽ làm gì trong tương lai?”. Hãy định hướng nghề nghiệp cho mình một cách nghiêm túc ngay từ bây giờ trước khi mọi chuyện đã là quá muộn.